top of page

"Gözleriniz Kapalı ama Zihniniz Uyanık: İnsomnia Hakkında Bir Yazı"


Gündüzünüz belki yoğun belki de sakin geçti ve saat uyku vaktinize geldi dayandı. Öyle ki, göz kapaklarınız ağırlaştı, ağzınız esnemekten yırtılacak hale gelirken gözleriniz bile sulanıp kızardı ve oturduğunuz yerde bedeniniz kendisini yavaş yavaş gevşetmeye başladı. Hah, bu gece güzel bir uyku çekeceğim, sanı ve niyeti ile uyku hazırlıklarını tamamlayıp yatağınıza da geçtiniz. Fakat o da ne? Gözler kapanmış, ancak zihin bir türlü uyku moduna geçemiyor. Sağınıza dönüyorsunuz olmuyor, solunuza dönüyorsunuz olmuyor, önce dakikalar sonra saatler geçiyor olmuyor ve bir türlü uykuya dalamıyorsunuz. Hof! Bazı zaman ise biraz içiniz geçer gibi oluyor hatta kısa bir rüya bile görüyorsunuz ama zihin hala aktif ve öyle ki gördüğünüz rüyayı bile yorumluyor. Evet, insomniaya hoş geldiniz.

 

İnsomnia(Uykusuzluk) nedir, DSM -5'te(Amerikan Psikiyatri Birliği'nin Zihinsel Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı) ki tanımına göre incelemeye devam edelim.

 

DSM-5'te insomnia, uykuya dalma, uykuda kalma veya sabahları çok erken uyanma ile karakterize edilen bir uyku bozukluğu olarak tanımlanır. "Bu durum, önemli bir klinik sıkıntıya veya işlevsellikte bozulmaya yol açar." deniyor. Öyleyse, gördüğüm kadarıyla basite alınabilen, öylece geçiştirilebilen, uykusuzluk problemleri ile ilgili bir kez daha düşünmekte fayda var kanımca.

 

Önce tanı kriterlerine bir bakalım;

 

A. Uykuya dalmada, uykuda kalmada veya sabahları çok erken uyanmada en az bir ay boyunca (çocuklarda veya ergenlerde en az üç ay boyunca) aşağıdakilerden en az birinin tekrarlayan varlığı:

·         Uykuya dalmak için 30 dakikadan fazla zaman harcama

·         Gece boyunca uyanma ve en az 30 dakika uykuya dalmakta zorluk çekme

·         Sabahları istenmeyen şekilde erken uyanma ve en az 30 dakika yeniden uykuya dalmakta zorluk çekme

·         Uykuyu sürdürmek için zorlanma (tekrarlayan uyanmalar)

·         Yeterince dinlenmiş hissetmeme

·         Gündüz yorgunluk, halsizlik, konsantrasyon zorluğu, sinirlilik, öfke, ruh hali dalgalanmaları veya dikkat eksikliği gibi belirtiler (Hem DHEB hem de insomnia varsa vay halinize)

 

B. Bu uyku bozukluğu, aşağıdakilerden biri veya daha fazlası ile ilişkili ise;

·         Önemli bir klinik sıkıntı veya işlevsellikte bozulma (sosyal, mesleki veya akademik)

·         Başka bir tıbbi durumun veya ilaç kullanımının doğrudan bir sonucu olmadığı

·         Narkolepsi, obstrüktif uyku apnesi, uyku-uyanıklık ritmi bozukluğu, REM uyku davranışı bozukluğu, alt ekstremite huzursuzluk sendromu veya ilaç veya madde kullanımı gibi başka bir uyku bozukluğunun doğrudan bir sonucu olmadığı

 

C. Uyku bozukluğu, herhangi bir madde veya ilaç kullanımının (örneğin, alkol, uyuşturucu, antidepresanlar) doğrudan bir sonucu olmadığı ise;

Burada anlatılmak istenen, dışarıdan bir etki söz konusu olmadığı halde uykusuzluk belirtilerinin yaşanması durumu.

 

İnsomnia Tipleri:

·         Uykuya dalma zorluğu: Uykuya dalmak için 30 dakikadan fazla zaman harcama.

·         Uykuda kalmada zorluk: Gece boyunca uyanma ve en az 30 dakika uykuya dalmakta zorluk çekme.

·         Sabah erken uyanma: Sabahları istenmeyen şekilde erken uyanma ve en az 30 dakika yeniden uykuya dalmakta zorluk çekme.

 

İnsomnia Şiddet Dereceleri (Klinik Uygulamada)

Klinik uygulamada insomnia, semptomların şiddetine ve kişinin yaşam kalitesine etkisine göre genellikle şu şekilde sınıflandırılır:

·         Hafif İnsomnia: Belirtiler hafiftir ve kişinin sosyal, mesleki veya diğer önemli işlevsellik alanlarını minimal düzeyde etkiler. Uykuya dalmada veya uykuda kalmada ara sıra zorluk çekilir.

·         Orta Derecede İnsomnia: Belirtiler belirgindir ve kişinin günlük işlevselliğinde orta derecede bir bozulmaya yol açar. Uykuya dalmada veya uykuda kalmada düzenli olarak zorluk çekilir, gündüz yorgunluğu ve dikkat sorunları yaşanır.

·         Şiddetli İnsomnia: Belirtiler çok belirgindir ve kişinin sosyal, mesleki, akademik veya diğer önemli işlevsellik alanlarında ciddi bozulmalara yol açar. Uykuya dalmada veya uykuda kalmada ciddi zorluk çekilir, ciddi gündüz yorgunluğu, irritabilite, depresyon ve diğer ruh sağlığı sorunları yaşanır.

 

Peki Uyku Neden Önemli?

Uyku, tıpkı yemek ve su gibi insan yaşamının temel ihtiyaçlarından biridir. Yeterince ve kaliteli uyku alamamak hem fiziksel hem de zihinsel açıdan birçok sağlık sorununa yol açabilir. Örneğin, kalp hastalıkları, diyabet, obezite, zihinsel sağlık sorunları, bağışıklık sistemi zayıflığı, kanser vb. Öyleyse uykusuzluk deyip geçmemek gerek.

 

Uykunun Önemli Faydaları:

·         Vücudun Dinlenmesi ve Yenilenmesi: Uyku sırasında, vücut dinlenir, enerjisini yeniler ve onarır. Kaslar ve dokular onarılır, hücreler yenilenir.

·         Beyin Fonksiyonlarının Gelişmesi: Uyku, hafıza, öğrenme, konsantrasyon ve problem çözme gibi bilişsel işlevlerin gelişmesi için gereklidir. Yeterince uyumak, daha iyi düşünmemize, daha hızlı öğrenmemize ve daha üretken olmamıza yardımcı olur.

·         Bağışıklık Sisteminin Güçlenmesi: Uyku, bağışıklık sisteminin güçlenmesine ve hastalıklara karşı direncin artmasına yardımcı olur. Yeterince uyuyan kişiler, hastalıklara yakalanma riski daha düşüktür ve hastalıklardan daha hızlı iyileşirler.

·         Ruh Halinin Düzelmesi: Uyku, ruh halini düzenlemeye ve stresi azaltmaya yardımcı olur. Yeterince uyuyan kişiler, daha mutlu, daha motive ve daha enerjik hissederler.

·         Kilo Kontrolünün Sağlanması: Uyku, hormonların dengelenmesine ve metabolizmanın düzenlenmesine yardımcı olur. Yeterince uyumak, kilo kontrolünü sağlamaya ve obezite riskini azaltmaya yardımcı olur.

İnsomnianın Tedavisi:

Tedavi seçenekleri  elbette altta yatan nedene ve insomnia tipine bağlı olarak değişir. Tedavi seçenekleri arasında şunlar yer alır.

·         Uyku hijyeninin düzeltilmesi: Düzenli bir uyku programı oluşturmak, yatak odasını uykuya uygun hale getirmek ve yatmadan önce kafein ve alkolden kaçınmak gibi. Bunu kendi kendinize de yapabilirsiniz.

·         Bilişsel-davranışçı terapi (CBT): Olumsuz düşünceleri ve davranışları değiştirmeye yardımcı olmak için bir psikoterapi türü.Psikiyatrist ya da klinik psikologlardan yardım alabilirsiniz.

·         İlaç tedavisi: Bazı durumlarda, uykuya dalmayı kolaylaştırmak veya uykuda kalmayı sağlamak için ilaçlar kullanılabilir. Doktora başvurmanız gerekmektedir.


Hayati önem taşıyan uyku hakkında yukarıda yer alan tıbbi bilgiler haricinde bir psikolog olarak kendi gözlem ve önerilerimi de paylaşmak isterim. Şöyle ki; siz bu sorunu, yaşarken çevreniz tarafından çeşitli eleştirilere maruz kalabilirsiniz. Aman, takma kafana, daha dikkatli olsana, geç kaldın, yat uyu işte derdin ne, koyun say, şunu bunu iç, doktora gidersen ilaçlar seni çok uyutur ilaçlar zararlıdır vs gibi söylemler işitebilirsiniz. Hele ki insomnianın ağırlıklı nedeni eğer stres ise anlaşılamamak sizi daha da strese sokabilir ve insomnia şiddetlenebilir. Bu nedenle daha işin başında sorunu ihmal etmeyip bir doktora görünmek son derece önemlidir böylece yaşayacağınız daha ciddi sorunları da başından önlemiş olursunuz. Doktorunuz size neler yapmanız gerektiğini detaylı olarak anlatacaktır. Bazen tıbbi tedaviye başlamış olmanıza rağmen doktordan daha bilgili olduğunu sanan bazı kişiler kullandığınız ilaçlar hakkında olumsuz yorumlar yapabilirler. Bu noktada uykusuzluğunuzun kendi kendinize çözemediğiniz bir nedeni veya nedenleri olduğunu ve hayatta bazı kişilerin boş konuşabileceğini de hatırlayarak yolunuza devam edin. İnsomnianın bir diğer özelliği de tetiklendiği koşullar tekrarlandığında kolayca tekrar geri gelebilecek olması ihtimalidir. Eğer olabildiğince tetikleyici unsurlardan kendinizi korumaya özen gösterirseniz sorunun tekrarından da korunabilirsiniz.

 

Sağlıklı uykular dileğimle,  

Nuray Çalışkan

1 görüntüleme0 yorum

Son Yazılar

Hepsini Gör

Comments


bottom of page